№23 қалалық емхананың Этикалық кодексі

Кіріспе

Медицина қызметкерінің кәсіби этика кодексі — кәсіби медициналық қызметті жүзеге асыру кезіндегі этикалық нормалар мен мінез-құлық қағидаттарының жиынтығын айқындайтын құжат.

Кодекс медицина қызметкерлері, қоғам және пациент арасындағы қатынастарды реттейді; адамның және жалпы қоғамның құқықтарын, қадір-қасиетін және денсаулығын қорғауға бағытталған әрі медицина қызметкерінің қоғам алдындағы жоғары моральдық жауапкершілігін белгілейді.

Кодексте медицина қызметкері деп жоғары және/немесе арнаулы орта медициналық білімі бар мамандар түсініледі. Адам өмірі мен денсаулығы — басты құндылықтар. Оларды ұрықтану сәтінен бастап сақтау ізгілік, тұлғаны құрметтеу, жанашырлық, мейірімділік, қайырымдылық, төзімділік, өзара сенім, адалдық және әділеттілікті талап етеді.

Кодекс кәсіби қызметі адамның перинаталдық және постнаталдық өмірі мен денсаулығын, дүниеге келуі мен өлімін қамтитын барлық медицина қызметкерлеріне арналған.

Үздік тәжірибелер орталығының миссиясы

Халықтың қажеттіліктеріне жауап беретін сапалы медициналық-әлеуметтік көмек көрсету арқылы баршаға денсаулыққа қол жеткізу.

Қауіпсіз босану, өмірдің салауатты басталуы, тірі ғана емес, дені сау баланың дүниеге келуі, перинаталдық кезеңдегі басқарылатын қауіп факторларын алдын ала болжап, олардың қаупін барынша азайту.

Ұйым құндылықтары

Медицина қызметкерінің міндеттері

Қызмет атқару қоғам мен мемлекеттің ерекше сенімін білдіреді. Қоғам медицина қызметкерінен бүкіл күшін, білімі мен тәжірибесін кәсіби қызметіне жұмсауды, ісіне және Қазақстан Республикасына адал әрі әділ қызмет етуді күтеді. Қызметкер ҚР заңнамасын, дәрігер антын, ізгілік пен мейірімділік қағидаттарын басшылыққа алады.

• Біліктілігі, лауазымдық нұсқаулығы мен қолдағы ресурстар шегінде сапалы және қауіпсіз көмек үшін, соның ішінде моральдық жауапкершілік алу.
• Жынысына, жасына, нәсіліне, ұлтына, тұрғылықты жеріне, әлеуметтік мәртебесіне, діни немесе саяси сеніміне және өзге медициналық емес факторларға қарамастан көмек көрсету.
• Кәсіби білімін, дағдысын және эрудициясын тұрақты жетілдіру.
• Өз қатесі мен әріптестер қателерін әділ талдау; пациент денсаулығына зиян келтіретін адал емес, біліксіз және кәсіби емес әрекеттерге жол бермеу.
• №23 емхананың беделін нығайтып, мүддесін қорғау; пациенттердің құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделерін сақтау.
• Ұжым бірлігін және ұлтаралық келісімді нығайту.
• Еңбек тәртібін қатаң сақтап, міндеттерді адал, әділ әрі сапалы орындау және жұмыс уақытын тиімді пайдалану.
• Кәсіби жұмыстың оңтайлы әрі үнемді тәсілдерін қолдану, сеніп тапсырылған мемлекеттік мүлікке ұқыпты қарау.
• Ұжымда тұрақты оң моральдық-психологиялық ахуал қалыптастыру, қызмет кезінде іскерлік киім үлгісін сақтау.
• Салауатты өмір салтын насихаттайтын қоғамдық іс-шараларға қатысу.
• Қате немесе күтпеген асқыну болғанда пациентке, аға әріптеске немесе басшыға дереу хабарлап, жағымсыз салдарды түзетуге кірісу; қажет болса басқа мамандарды тарту және жағдайды жасырмау.
• Қателерді әріптестермен және басшылықпен талдап, қайталануына жол бермеу.
• Қызмет кезінде сергек болып, тәуелділік туғызатын заттардың әсерінде болмау.
• Басқа қызметкерлердің қызметтік әдепті бұзуын тоқтату, қызметтік ақпаратты жеке пайдаға қолданбау.
• Пациентті негізсіз тәуекелге ұшыратпау және медициналық білімді адамгершілікке жат мақсатта пайдаланбау.
• Өтініштерді қарауда бюрократия мен созбалаңға жол бермей, белгіленген мерзімде шара қабылдау.
• Қоғамның негізді сынына себеп бермеу, сын үшін қудаламау және конструктивті сынды кемшіліктерді түзетуге пайдалану.

Пациенттің таңдауы және ақпараттандырылған келісім

Шұғыл көмектен басқа жағдайда, қажетті өзара сенім болмаса, дәрігер өзін жеткілікті құзыретті деп есептемесе немесе емдеуге қажетті мүмкіндігі болмаса, тиісті денсаулық сақтау органына хабарлап, пациентке құзыретті маман ұсыну шартымен емдеуден бас тарта алады.

Дәрігер пациенттің дәрігерді таңдау және емдеу-профилактикалық шаралар туралы шешімге қатысу құқығын құрметтейді. Келісім саналы болуы тиіс: пациент емдеу әдістері, ықтимал салдар мен асқынулар, балама тәсілдер туралы хабардар етіледі. Келісімсіз емдік-диагностикалық шаралар тек өмірі мен денсаулығына қауіп төнгенде және пациент жағдайды дұрыс бағалай алмағанда жүргізіледі; шешімді алқалы қабылдау жөн.

Баланы емдегенде дәрігер ата-анасына немесе қамқоршысына толық ақпарат беріп, емдеу әдісі немесе дәрілік затты қолдануға келісімін алады.

Медицина қызметкеріне тыйым салынады

• Білімі мен мүмкіндігін адамгершілікке жат мақсатта пайдалану.
• Жеткілікті негізсіз медициналық шара қолдану немесе одан бас тарту.
• Медициналық ықпалды пациентті жазалау немесе үшінші тұлғаның мүддесі үшін қолдану.
• Пациентке философиялық, діни немесе саяси көзқарасын таңу.
• Қасақана не немқұрайдылықпен физикалық, моральдық немесе материалдық зиян келтіру және мұндай зиян келтірген өзге тұлғалардың әрекетіне бейжай қарау.
• Жеке көзқарас пен кәсіби емес себептердің диагностика мен емге ықпал етуіне жол беру.
• Ақылы қызметтен бас тартқан пациентке тегін көмектің сапасын, қолжетімділігін, түрі мен көлемін төмендету.
• Қызмет үшін сыйлық алу немесе беру; қолма-қол ақша мен құнды сыйлықтарды қабылдау.
• Дәрі тағайындағаны үшін өндіруші не таратушы фирмалардан көтермелеу алу және ұйымда дәрі/медициналық бұйым жарнамасы бар заттарды пайдалану.
• Қызметтік жағдайын немесе пациенттің эмоциялық күйін пайдаланып мүліктік мәміле жасау, еңбегін жеке мақсатта пайдалану, бопсалау немесе пара алу.
• Дәрілер мен медициналық бұйымдар туралы жалған, толық емес немесе бұрмаланған ақпарат беру, арзанырақ баламаның барын жасыру.

Кәсіби тәуелсіздік

Медицина қызметкерінің кәсіби тәуелсіздігін сақтау — оның құқығы әрі міндеті. Жаңа туғаннан қарт адамға дейін, әскери қызметшіге де, азаматтық тұлғаға да, басшыға да, қамаудағы адамға да көмек көрсеткенде кәсіби шешім үшін толық жауапкершілікті өзі алады және әкімшілік, пациент немесе басқа тұлғалардың қысымын қабылдамауы тиіс.

Заңнамаға, әдеп қағидаларына немесе кәсіби борышқа қайшы әрекет талап еткен тұлғамен не ұйыммен ынтымақтастықтан бас тартуы керек.

Сараптама, консилиум, комиссия және консультация кезінде өз ұстанымын ашық білдіріп, қорғауға, қысым болғанда құқықтық және қоғамдық қорғауға жүгінуге міндетті.

Медицина қызметкері мен пациенттің қарым-қатынасы

• Пациенттің ар-намысы мен қадір-қасиетін құрметтеу, өзіне және жақындарына мұқият әрі төзімді қарау.
• Дөрекілікке, адамгершілікке жат қатынасқа, кемсітуге, артықшылық көрсетуге немесе жеккөрушілікке жол бермеу.
• Туыстарының алаңдаушылығын түсіну, бірақ кәсіби негізсіз пациент пен отбасының жеке ісіне араласпау.
• Медициналық көмекті пациент еркіндігі мен қадір-қасиетін мүмкіндігінше аз шектейтін жағдайда көрсету.
• Пациент–қоғам немесе пациент–отбасы мүдделері қақтығысқанда, пациентке немесе айналасындағыларға тікелей зиян келмесе, пациент мүддесін бірінші орынға қою.
• Пациенттің денсаулығы туралы толық ақпарат алу немесе одан бас тарту құқығын сақтау. Ақпарат елеулі зиян келтіруі мүмкін болса жасырылуы ықтимал, бірақ пациент табанды талап етсе толық беріледі. Қолайсыз болжам әдеппен, үміт қалдыра отырып жеткізіледі.
• Пациент саналы келісім бере алмаса, келісімді заңды өкілі немесе тұрақты қамқоршысы береді.

Дәрігерлік құпия

1. Әр пациенттің жеке құпиясының сақталуына құқығы бар. Дәрігер және көмекке қатысатын басқа тұлғалар пациент қайтыс болғаннан кейін де, медициналық көмекке жүгіну фактісін қоса, құпияны сақтауға міндетті.
2. Құпия пациенттің жүгінуі мен емделуі барысында алынған барлық мәліметке — диагноз, емдеу әдісі, болжам және басқаларға таралады.
3. Ақпарат пациенттің анық жазбаша келісімімен; анықтау, тергеу, прокуратура немесе сот органдарының негізді талабы бойынша; құпияны сақтау пациентке немесе өзгелерге елеулі қауіп төндіргенде; емге кәсіби қажеттілігі бар басқа маман тартылғанда ашылуы мүмкін.
4. Дәрігер емге қатысушылардың да құпияны сақтауын бақылауы тиіс.
5. Медициналық ақпаратқа қол жеткізген адамдар пациент туралы мәліметтің құпиялығын сақтайды.
6. Ғылыми зерттеу, студенттерді оқыту және дәрігерлердің біліктілігін жетілдіру кезінде құпия сақталады; пациентті көрсету оның келісімімен ғана мүмкін.

Медицина қызметкерлерінің өзара қарым-қатынасы

• Қарым-қатынас өзара құрмет, сенім және пациент мүддесін сақтауға негізделеді.
• Әріптестермен адал, әділ, мейірімді болып, олардың білімі мен тәжірибесін құрметтеу және өз тәжірибесін риясыз бөлісу.
• Басқаларды басқарудың моральдық құқығы жоғары кәсіби құзырет пен адамгершілікті талап етеді.
• Сын дәлелді әрі қорламайтын болуы, тұлғаға емес кәсіби әрекетке бағытталуы тиіс. Пациент пен туыстарының алдында әріптесті жамандауға болмайды.
• Өмір бойы емдеу өнерін үйреткен ұстаздарға құрмет пен алғыс сақтау.
• Әріптеске өзіне қалай қарағанын қаласа, солай қарау; басқа дәрігердің біліктілігін жария түрде күмәнға салмау.
• Күрделі клиникалық жағдайда әріптеске әдеппен кеңес және көмек беру. Емдеу үшін жауапкершілікті емдеуші дәрігер алады және тек пациент мүддесін басшылыққа алады.
• Пациенттерді басқа әріптестен өзіне ауыстыруға жағдай жасамау.

Өмірінің соңындағы пациентті қолдау

Медицина қызметкері өлім алдындағы адамның азабын қолжетімді және заңды тәсілдермен жеңілдетуге міндетті. Пациенттің қалауы бойынша кез келген діни конфессия қызметкерінен рухани қолдау алу құқығын қамтамасыз етеді.

Кодекс барлық медицина қызметкері үшін міндетті. Кәсіби әдепті бұзғаны үшін жауапкершілік дәрежесін Этикалық комитет айқындайды.

Дереккөздер

• Қазақстан Республикасының 05.07.2006 жылғы Азаматтық кодексі.
• 18.09.2009 жылғы «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР кодексі.
• Қазақстан Республикасы Президентінің 06.02.2008 жылғы «Қазақстан азаматтарының әл-ауқатын арттыру — мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» құжаты.
• Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Ар-намыс кодексі.
• Хельсинкидегі халықаралық дәрігерлік этика кодексі.